|
|
|
Strona główna >> ŚRODOWISKO I EKOLOGIA >> Zielone płuca Bielan >> Ścieżki przyrodnicze >> Ścieżka przyrodnicza w Lesie Bielańskim |
|
|
Przystanek I
Las robiniowy – nazwa tego fragmentu lasu pochodzi od najczęściej tutaj spotykanych drzew robinii akacjowej (grochodrzewu). Nie są one przedstawicielami rodzimej flory. Została ona wprowadzona po likwidacji w 1915 r. wojskowego obozu rosyjskiego związanego z Cytadelą. Robinia akacjowa (zwana często, choć nieprawidłowo „akacją”), jest gatunkiem pochodzącym z lasów wschodniej części Ameryki Północnej. Do Europy została sprowadzona na początku XVII w., była chętnie sadzona, a z czasem okazało się, że drzewo to pojawia się spontanicznie i nierzadko zadomawia się na obrzeżach lasów, skarpach, w zagajnikach, a nawet tworzy antropogeniczne lasy robiniowe, spotykane głównie na terenach miast i osiedli. Jest charakterystyczne, że robinia na terenie, który opanowuje, w sposób istotny zmienia warunki siedliskowe. Jej głęboki system korzeniowy wysusza podłoże. Podobnie jak wielu innych przedstawicieli rodziny motylkowatych, robinia żyje w symbiozie z bakteriami korzeniowymi, przyswajającymi wolny azot z powietrza. W miejscach, gdzie występują te drzewa, gleba zostaje wzbogacona w azot, a to ma dalsze poważne konsekwencje: następuje przebudowa składu i struktury runa, coraz obficiej zaczynają pojawiać się gatunki azotolubne, jak pokrzywa zwyczajna, glistnik jaskółcze ziele, czosnaczek pospolity, przytulia czepna. A wiosną masowo występuje przetacznik bluszczykowy. W podroście dość częsty jest azotolubny dziki bez czarny i 3 gatunki klonów: klon zwyczajny, klon jawor, klon jesionolistny.
Przystanek II
Dolina Potoku Bielańskiego („rów Kiełbasa”) – pierwotnie źródła tego potoku zlokalizowane były na Bemowie. Jego naturalne ujście do Wisły było u podnóża wzniesienia, na którym znajduje się kościół i klasztor, gdzie wody potoku zostały spiętrzone do poruszania młynów i tworzyły stawy, które przetrwały niemal do końca XIX w. W późniejszym okresie w rejonie Lotniska Bemowo Potok Bielański został skanalizowany. Wskutek obniżenia poziomu wód gruntowych, potok z czasem stał się ciekiem okresowo wysychającym, a obecnie tylko wiosną i jesienią prowadzi niewielkie ilości wody. Najczęściej można oglądać jedynie jego wyschnięte koryto. O istnieniu tu dawniej cieku wodnego świadczą okazałe, stare olsze.
Przystanek III
Grąd wysoki na tarasie bielańskim – jest to las grabowo-dębowy, w którym dominują: pospolity dąb szypułkowy, dąb bezszypułkowy i grab pospolity. Ponadto występują tu w domieszce lipa drobnolistna, klon zwyczajny i sosna zwyczajna, która jest tu gatunkiem wycofującym się: występują tylko stare osobniki, brak naturalnego odnowienia. Wraz z sosną zanika borówka czernica, spotykana już tylko na paru stanowiskach, siódmaczek leśny i inne kwasolubne gatunki wyróżniające tu dawniej grąd wysoki. Rośliny te nie tolerują alkalizacji siedliska spowodowanej między innymi przez zanieczyszczenia przemysłowe. Pozostały jednak liczne gatunki lasów liściastych, takie jak zawilec gajowy, czy bardzo rozpowszechniona wiosną wiechlina gajowa. W latach trzydziestych XX w. runo w tej części lasu było bardzo zniszczone wskutek intensywnej penetracji. Regeneracja runa przebiega przeważnie na drodze pomnażania wegetatywnego, dlatego wiele roślin występuje tu w jednogatunkowych skupiskach.
Przystanek IV
Obiekty zabytkowe: zespół klasztorny kamedułów, w skład którego wchodzi kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i zabudowania klasztorne.
Przed wejściem do kościoła rosną dwa okazałe platany – pomniki przyrody. Przy wschodniej ścianie znajduje się grobowiec Stanisława Staszica (1775-1826) – ojca geologii polskiej. On sam w testamencie zdecydował o takiej lokalizacji. Jego dzieło – „Ziemiorództwo Karpatów” stanowi pierwszą syntezę budowy geologicznej ziem polskich. Wiadomo, że Staszic często bywał w Lesie Bielańskim; miał tu swoje ulubione miejsca i tu również, przy odsłonięciach na skarpie wiślanej, prowadził obserwacje geologiczne.
Przystanek V A
Punkt widokowy na tarasie bielańskim – rozciąga się z niego widok na prawy brzeg Wisły. Na uwagę zasługuje rosnący na środku tarasu dąb szypułkowy posadzony w 1966 r. w rocznicę 1000-lecia chrztu Polski. Z boku tarasu został ustawiony głaz narzutowy na pamiątkę utworzenia rezerwatu. Patrząc z tarasu w kierunku południowo-wschodnim dostrzeżemy wysokie kominy elektrociepłowni Żerań.
Warto w tym miejscu wspomnieć o zagrożeniach, na jakie narażony jest rezerwat „Las Bielański”. Rola większych fragmentów leśnych w obszarze zurbanizowanym jest niezwykle istotna: zieleń utrzymuje większą wilgotność powietrza, stwarza warunki jego wymiany, jonizuje powietrze i wzbogaca je w tlen, zatrzymuje zanieczyszczenia, ogranicza hałas. Wobec stałej rozbudowy miasta, las staje się coraz bardziej zagrożony, a jego neutralizujące działanie maleje. Miasto rozbudowując się w swoisty sposób modyfikuje klimat lokalny, powoduje, że staje się on cieplejszy i bardziej suchy, rośnie ilość zanieczyszczeń, ograniczeniu ulega dopływ promieniowania słonecznego, obniża się poziomu wód gruntowych co pogarsza warunki wegetacji. O czystości powietrza nad lasem Bielańskim decydują emisje przemysłowe, m.in. z elektrociepłowni Żerań. Stężenia pyłów w powietrzu i opad pyłów w latach osiemdziesiątych XX w. 2-3 krotnie przekraczało normy dla rezerwatu.
Nie bez znaczenia jest także bliskie sąsiedztwo ciągów komunikacyjnych, takich jak Wisłostarada, ul. Marymoncka czy ul. Dewajtis przecinająca rezerwat. Są one źródłem zanieczyszczeń, a także hałasu. Zagrożeniem dla przyrody rezerwatu jest również człowiek. Psy spuszczane wbrew zakazom ze smyczy płoszą i bezpośrednio zagrażają żyjącym w lesie zwierzętom, szczególnie sarnom, jeżom i ptakom gnieżdżącym się na ziemi lub w niskich zaroślach. Przebywanie oraz jazda rowerami i konno poza wyznaczonymi ścieżkami powoduje niszczenie runa na zboczach wąwozów i skarpach, przyspiesza procesy erozyjne.
Przystanek V B
Zabytkowe ujęcie wody (źródło) – znajduje się poniżej skarpy, w odległości 100 m na południe od punktu widokowego. Pochodzi z roku 1835 i jest dziełem uczniów Instytutu Agronomicznego w Marymoncie. W swoim czasie było słynne z doskonałej wody pitnej.
Przystanek VI
Brzeg Wisły – przejście od zabytkowego ujęcia , pod estakadą, w kierunku Wisły zajmuje zaledwie parę minut. Brzeg Wisły jest w tym miejscu zmieniony antropogenicznie, podwyższony, ujęty w betonowe opaski, w niewielkim stopniu przypomina aluwia wielkich rzek. Obserwujemy tutaj duże stada mew, głównie śmieszek, które czatują na odpadki płynące ze ściekami z kolektora. Tak charakterystyczny dla aluwiów, naturalny, strefowy układ zbiorowisk roślinnych, zaznacza się nieco wyraźniej w kierunku Młocin. Widoczne są tam zbiorowiska łęgów wierzbowych, czyli wiklin nadrzecznych, a w czasie niskich stanów wody odsłaniają się łachy piaszczyste, które wkrótce po wynurzeniu pokrywa dość luźna roślinność. W miejscu gdzie się znajdujemy pozostałością łęgów są pojedyncze okazy wierzb i topól.
Przystanek VII
Łęg wiązowo-jesionowy – posiada cechy lasu pierwotnego, co w granicach dużego miasta stanowi wyjątkowe zjawisko. Drzewostan budują stare dęby, które osiągają tu szczególnie duże rozmiary, oraz wiąz szypułkowy i polny. Znaczący jeszcze udział ma olsza czarna, która jednak sukcesywnie ustępuje miejsca innym gatunkom takim jak: jesion wyniosły, klon jawor i klon zwyczajny. Na wyżej położonych terenach pojawia się grab zwyczajny. Runo jest bardzo bujne lecz mało różnorodne. Charakterystyczną cechą łęgów bielańskich jest występowanie starych drzew owocowych (czereśnie, jabłonie, grusze i głogi). Ze względu na utrudniony dostęp i komary las ten nigdy nie był intensywnie penetrowany. W związku z tym obserwowane tutaj bywają ssaki (sarny, kuny leśne) i ptaki drapieżne, z których najciekawszy jest myszołów.
Przystanek VIII
Grąd niski – środowisko jest tu wilgotniejsze niż w grądzie wysokim. Drzewostan tworzą stare dęby (m.in. olbrzymi dąb szypułkowy o obwodzie blisko 7 m, uznany za pomnik przyrody) i graby, z niewielkim udziałem innych drzew. Runo zmienia się w ciągu sezonu wegetacyjnego wraz ze zmianą warunków świetlnych. Wczesną wiosną, przed listnieniem drzew, gdy promienie słoneczne docierają do dna lasu, zakwitają rośliny wieloletnie: zawilec gajowy i żółty, złoć żółta, kokorycz pełna, piżmaczek wiosenny, zdrojówka rutewkowata, miodunka ćma. Późną wiosną, kiedy kończy się okres listnienia drzew zakwitają byliny leśne: gwiazdnica wielkokwiatowa, gajowiec żółty, szczawik zajęczy, prosownica rozpierzchła i inne. W lecie prawie brak jest tu kwitnących roślin. W wielu miejscach panują krytyczne warunki świetlne. Tam gdzie nie mogą wegetować nawet cieniolubne rośliny naczyniowe, znajduje się tzw. „martwy cień leśny”.
Przystanek IX
Reliktowe olsze – tędy płynął w XIX wieku nieistniejący już Potok Kaskadowy. Po usypaniu wału przeciwpowodziowego nastąpiło odcięcie bezpośredniego odpływu wód z tarasów, co spowodowało ich zabagnienie. Obecnie w wyniku głębokich melioracji i budowy osiedli poziom wód znacznie się obniżył. O dawnych stosunkach wodnych świadczą namuły organiczne i reliktowy drzewostan olszowy. Wysoko osadzone szyje korzeniowe drzew ukształtowały się niegdyś na kępach wynurzonych z wody. Runo tworzą już rośliny grądowe, byliny bagienne zanikły.
Przystanek X
Grąd zdegradowany – degradację spowodowały nocujące tu ptaki krukowate (gawrony i kawki) zimujące w miastach. Według badań ornitologów liczba ptaków wahała się między 120 a 220 tysięcy, obejmując swym zasięgiem 20 ha lasu. Ich obecność spowodowała przenawożenie tego terenu. Wiele drzew, szczególnie grabów obumarło. Rozrósł się natomiast bez czarny tak bardzo, że zagłusza wszystkie rośliny zielne, a nawet młode drzewa. Mimo, że ptaki na razie opuściły to noclegowisko, to jeszcze długo zawartość związków azotowych w glebie pozostanie znacznie podwyższona.
Przystanek XI
Dawne koryto Rudawki – kiedyś rzeczka ta płynęła poprzez Powązki i Marymont uchodząc do Wisły. Obecnie na większości swej długości płynie krytym kanałem, a tylko niewielki przyujściowy jej fragment jest odkryty. W czasie prac melioracyjnych Rudawka została uregulowana, jej koryto wyprostowano w celu szybszego odprowadzania wód, co w dalszej konsekwencji spowodowało, niekorzystny dla roślinności spadek poziomu wód gruntowych. W pobliżu uregulowanego cieku Rudawki widać jeszcze dawne koryto tego cieku wyznaczone krawędzią podmywanego brzegu i szeregiem starych drzew.
Przystanek XII
Regeneracja lasu na terenie dawnego placu zabaw – przez przeszło 100 lat las Bielański był miejscem wypoczynku mieszkańców Warszawy. Korzystanie z ustawionych tu urządzeń rekreacyjnych spowodowało całkowite zniszczenie runa leśnego. Na początku lat 80-tych urządzenia te usunięto, teren ogrodzono, posadzono dęby i sosny. Powoli rośnie nowy las, jednak musi minąć przeszło 100 lat zanim ukształtuje się las zbliżony do naturalnego.
|
|
